ChatGPT'ye iyi bir soru üç parçadan oluşur: kim olduğun, ne istediğin ve nasıl bir cevap beklediğin. "Bana CV yaz" yerine "Üç yıllık muhasebe deneyimim var, bankada iş arıyorum, bana bir sayfalık, sade bir CV taslağı yaz" dersen ilk denemede çok daha iyi bir sonuç alırsın.
İşin püf noktası şu: ChatGPT senin aklından geçeni bilemez. Ona verdiğin her ayrıntı cevabı daraltır ve sana daha uygun hale getirir. Kısa bir soru kısa ve genel bir cevap getirir; net bir soru işine yarayan bir cevap getirir. Aşağıdaki formülü bir kez öğrenince her konuda kullanabilirsin.
5 adımlı soru formülü
Her adımı her soruda kullanmak zorunda değilsin. Ama önemli bir iş için soruyorsan, beşini de bir mesajda toplamak cevabın kalitesini belirgin şekilde yükseltir.
- Bağlamı ver. Kimsin, bu cevabı ne için istiyorsun? "Lise öğretmeniyim", "küçük bir kafe işletiyorum", "ilk kez yurt dışına çıkacağım" gibi tek bir cümle bile yeter.
- Görevi açık yaz. Ne istediğini fiille söyle: yaz, özetle, karşılaştır, düzelt, açıkla, liste yap. "Bir şeyler söyle" yerine "üç seçenek öner" de.
- Biçimi söyle. Cevap nasıl görünsün? Madde madde mi, tablo mu, kısa bir paragraf mı, e-posta formatında mı? Uzunluk sınırı da ver: "en fazla beş cümle" gibi.
- Örnek ya da ton ver. Resmi mi, samimi mi, esprili mi? Elinde beğendiğin bir örnek varsa yapıştır ve "bu tarzda yaz" de.
- Eksik bilgi varsa önce sana soru sormasını iste. Mesajın sonuna "cevaplamadan önce bilmen gereken bir şey varsa bana sor" yaz. ChatGPT tahmin etmek yerine sana birkaç soru sorar, sen cevaplarsın, sonra çok daha isabetli bir cevap gelir.
Beşinci adım çoğu kişinin hiç kullanmadığı adım ve bence en değerlisi. Özellikle plan, CV ya da resmi yazı gibi kişisel bilgilere dayanan işlerde, ChatGPT'nin boşlukları kendi kafasına göre doldurmasını engeller.
Kötü soru, daha iyi soru: altı örnek
Aşağıdaki örneklerin hepsini bu yazı için ben yazdım. Sol sütun çoğumuzun ilk aklına gelen soru, sağ sütun aynı sorunun formüle göre yazılmış hali.
| Konu | Kötü soru | Daha iyi soru |
|---|---|---|
| Ödev | Osmanlı'nın çöküşünü anlat. | Dokuzuncu sınıftayım. Osmanlı'nın çöküş nedenlerini anlamama yardım et: önce beş maddede özetle, sonra bana kendimi test etmem için üç soru sor. Ödevi benim yerime yazma. |
| İş e-postası | Müşteriye özür maili yaz. | Bir kargo firmasında müşteri temsilcisiyim. Paketi iki gün geç kalan bir müşteriye kısa, kibar ve resmi bir özür e-postası yaz. Suçu başkasına atma, bir sonraki adımı açıkça söyle. |
| Tatil planı | Kapadokya'da ne yapılır? | Eşimle iki gün Kapadokya'ya gidiyoruz, arabamız yok, yürümeyi seviyoruz. Gün gün bir plan taslağı çıkar, sabah ve akşam diye ayır. Açılış saatlerini resmi kaynaktan kontrol edeceğim. |
| CV | CV'mi düzelt. | Aşağıya CV'mi yapıştırıyorum. Pazarlama alanında ilk işimi arıyorum. Yazım hatalarını düzelt, deneyimlerimi daha güçlü fiillerle yaz ama olmayan bir şey ekleme. Değişiklikleri ayrıca listele. |
| Yemek | Akşama ne pişireyim? | Evde mercimek, soğan, havuç, pirinç ve yoğurt var. Dört kişilik, bir saatten kısa sürede hazırlanan iki akşam yemeği öner. Fırın kullanmak istemiyorum. |
| Kod | Bu kod neden çalışmıyor? | Python öğreniyorum. Aşağıdaki kod listedeki sayıların ortalamasını bulmalı ama hata veriyor. Hatayı göster, düzeltilmiş halini yaz ve neden hata verdiğini yeni başlayan birine anlatır gibi açıkla. |
Fark ettiysen iyi soruların hepsi daha uzun. Bu kötü bir şey değil: fazladan yazdığın iki cümle, sonra yapacağın beş düzeltmeden kurtarır.
Boşlukları doldurarak kullanabileceğin soru kalıpları
Her seferinde sıfırdan düşünmek istemiyorsan, aşağıdaki kalıpları kopyala ve köşeli parantezleri kendi bilgilerinle değiştir. Bunları da formüle göre ben hazırladım:
- Yazı için: "Ben [kim olduğun]. [Kime] gidecek, [resmi/samimi] bir [e-posta/mesaj/dilekçe] yaz. Konusu [konu]. En fazla [uzunluk] olsun."
- Öğrenmek için: "[Konu] hakkında hiçbir şey bilmiyorum. Bana basit bir dille anlat, sonra anladığımı kontrol etmek için iki soru sor."
- Karar vermek için: "[Seçenek A] ile [Seçenek B] arasında kararsızım. Benim durumum şu: [durum]. İkisini tablo halinde karşılaştır ve hangi soruyu kendime sormam gerektiğini söyle."
- Özet için: "Aşağıdaki metni [kimin] anlayacağı şekilde [madde sayısı] maddede özetle. Önemli tarihleri ve isimleri atlama."
- Düzeltme için: "Aşağıdaki metnin yazım ve dil bilgisi hatalarını düzelt. Anlamını değiştirme, yaptığın değişiklikleri ayrıca listele."
Bu kalıpları telefonunda bir not olarak saklarsan, iyi bir soruyu her seferinde hızlıca hazırlarsın.
Cevabı beğenmezsen: takip soruları
İlk cevap çoğu zaman bir taslaktır. Baştan sormak yerine aynı sohbette yön vermek daha hızlı. En çok işe yarayan takip soruları:
- "Daha kısa yaz." ya da "Yarı uzunlukta yaz."
- "Bunu tablo yap."
- "Üç seçenek ver, her birinin artısını ve eksisini yaz."
- "Daha samimi bir dille yaz." ya da "Daha resmi olsun."
- "İkinci maddeyi biraz daha aç."
- "Bunu on iki yaşındaki birine anlatır gibi açıkla."
- "Bu bilgiyi nereden aldın? Kaynağını göster."
Son soru özellikle önemli. ChatGPT bazen emin olmadığı bilgileri de akıcı bir dille yazar; kaynak istemek ve o kaynağı kendin açıp bakmak, yanlış bilgiyi yakalamanın en kolay yolu.
Yazmak zorunda değilsin: sesle ve fotoğrafla sormak
Soru sormanın tek yolu klavye değil. Uygulamada mikrofon simgesine dokunup sorunu sesli sorabilirsin; ChatGPT Türkçe konuşmayı anlar ve sesli cevap verebilir. Yemek yaparken ya da yürürken pratik.
Fotoğraf da bir soru olabilir. Bir bitkinin, bir faturanın ya da bir hata ekranının fotoğrafını yükleyip "bu ne?" ya da "burada ne yazıyor, basitçe anlat" diye sorabilirsin. Fotoğrafı düzenletmek istiyorsan, hangi komutların işe yaradığını ChatGPT ile fotoğraf düzenleme yazısında anlattım.
Uygulamada bir düğme farklı adla görünüyorsa, Ayarlar'da aradığın kelimeyi yazarak bulabilirsin.
Want AI doing the heavy lifting in your marketing?
I build the systems that handle the boring 80 percent, so you get your week back. Done properly, with the human kept in.
Çoğu kişinin bilmediği kural: konu değişince yeni sohbet
ChatGPT aynı sohbetteki önceki mesajları hatırlar ve yeni cevabını onlara göre şekillendirir. Bu, bir konu üzerinde çalışırken çok işine yarar. Ama konu değiştirdiğinde tersine döner.
Diyelim ki aynı sohbette önce bir iş e-postası yazdırdın, sonra çocuğun için bir doğum günü mesajı istedin. Eski bağlam yüzünden doğum günü mesajı tuhaf derecede resmi çıkabilir. Ya da daha önce "kısa yaz" dediğin için yeni sorunun cevabı gereğinden kısa kalabilir. Çözüm basit: konu değişince yeni bir sohbet aç. Sol menüdeki ya da üstteki yeni sohbet düğmesi bunun için.
Bir de güvenlik kuralı: sohbete TC kimlik numaranı, şifreni, banka bilgilerini ya da başkalarının özel bilgilerini yazma. İyi bir soru için bunlara hiçbir zaman ihtiyacın yok.
Kendi tavsiyem
Ben olsam bu hafta tek bir alışkanlık edinirdim: her önemli sorunun sonuna "cevaplamadan önce bilmen gereken bir şey varsa sor" yazmak. Bu küçük cümle, ChatGPT'yi tahmin eden bir araçtan seni dinleyen bir yardımcıya çevirir. Sonra, cevabı aldığında hemen kabul etmek yerine en az bir takip sorusu sorardım; ikinci cevap neredeyse her zaman ilkinden daha iyi olur.
Hazır örneklerle başlamak istersen, işe yarayan komutları kişisel ChatGPT komut kütüphanem (İngilizce) yazısında topladım. ChatGPT cevap vermiyor ya da açılmıyorsa sorun büyük ihtimalle sorunda değil; ChatGPT çöktü mü? yazısına bak.
Sık sorulan sorular
ChatGPT'ye soru nasıl sorulur?
Kim olduğunu, ne istediğini ve cevabın nasıl olmasını istediğini tek mesajda yaz. Gerekirse sonuna eksik bilgi için önce sana soru sormasını isteyen bir cümle ekle.
ChatGPT'ye Türkçe soru sorabilir miyim?
Evet. ChatGPT Türkçe soruları anlar ve Türkçe cevap verir. Sesli modda Türkçe konuşarak da sorabilirsin.
ChatGPT neden alakasız cevap veriyor?
Çoğu zaman sohbetteki eski bağlam yüzünden. Konu değiştirdiğinde yeni bir sohbet aç ve sorunu bağlamıyla birlikte baştan yaz.
ChatGPT'ye soru sorarken ne yazmamalıyım?
TC kimlik numaranı, şifreni, banka bilgilerini ve başkalarının özel bilgilerini yazma. İyi bir soru için bu bilgilere ihtiyacın yok; durumu genel hatlarıyla anlatman yeterli.
ChatGPT'ye fotoğrafla soru sorulur mu?
Evet. Fotoğraf yükleyip ne olduğunu, üzerinde ne yazdığını ya da nasıl düzenleneceğini sorabilirsin.
